Przez ponad dekadę pracy z osobami zadłużonymi, widziałem setki ludzkich dramatów. Każdy dłużnik, który trafia do mojego gabinetu, marzy o jednym: "chcę, żeby to się skończyło". Większość z nich słyszała o upadłości konsumenckiej jako o magicznym przycisku "reset". I owszem, dla wielu jest to rozwiązanie idealne. Ale jest też spora grupa ludzi, dla których wniosek o upadłość byłby najgorszą decyzją finansową w życiu. To osoby, które posiadają majątek.
Jako praktyk, który przeprowadził przez proces oddłużania setki rodzin, zawsze zadaję klientom na pierwszym spotkaniu jedno, brutalnie szczere pytanie: "Co jest dla Pana ważniejsze: pozbycie się wszystkich długów za wszelką cenę, czy zachowanie dachu nad głową?". Odpowiedź na to pytanie determinuje, czy idziemy ścieżką upadłości, czy wybieramy ugodę konsumencką (oficjalnie zwaną układem). Pozwólcie, że wyjaśnię to na przykładach z życia, bo one najlepiej oddają istotę tego wyboru.
Scenariusz A: Kiedy upadłość jest królową (Klient bez majątku)
Zacznijmy od sytuacji, w której upadłość jest bezkonkurencyjna. Trafia do mnie klient, nazwijmy go panem Markiem. Pan Marek ma 150 tysięcy złotych długu w chwilówkach i kredytach gotówkowych. Mieszka w wynajętym pokoju, jeździ 15-letnim samochodem wartym grosze i pracuje na umowę zlecenie. Nie ma nieruchomości, działek, ani cennych akcji.
Dla pana Marka upadłość to zbawienie. Syndyk nie ma co sprzedać (bo stary samochód często jest wyłączany z masy upadłości lub jego wartość pokrywa tylko koszty postępowania), więc majątek pana Marka jest bezpieczny, bo go po prostu nie ma. Sąd ustala plan spłaty dostosowany do jego zarobków (często symboliczny), a reszta długu znika. W tym przypadku ugoda nie miałaby sensu – po co pan Marek miałby negocjować spłatę np. 70% długu w układzie, skoro w upadłości umorzy mu się 90% lub nawet 100%?
Scenariusz B: Pułapka upadłości (Klient z domem)
A teraz spójrzmy na panią Annę. Pani Anna również ma 150 tysięcy długu, ale posiada mieszkanie odziedziczone po babci, warte 400 tysięcy złotych. Pani Anna słyszała w telewizji, że upadłość to "oddłużenie". Przychodzi do mnie z wypełnionym wnioskiem o upadłość. Muszę ją zatrzymać, zanim popełni błąd życia.
Gdyby pani Anna ogłosiła upadłość, do jej drzwi zapukałby syndyk. Jego zadaniem jest spieniężenie majątku dłużnika, aby spłacić wierzycieli. Syndyk sprzedałby mieszkanie pani Anny (często poniżej ceny rynkowej, żeby transakcja poszła szybko), spłaciłby 150 tysięcy długów, potrąciłby swoje sowite wynagrodzenie i koszty postępowania, a pani Annie oddałby resztę. Pani Anna zostałaby "wolna od długów", ale bezdomna. Z gotówką, która przy obecnych cenach nieruchomości nie wystarczyłaby na kupno nawet kawalerki. To klasyczny przykład wylania dziecka z kąpielą.
Ugoda konsumencka: Trzecia droga dla posiadaczy
Właśnie dla takich osób jak pani Anna stworzono ugodę konsumencką. To rozwiązanie dla tych, którzy mają "coś do stracenia". W tym procesie nie ma syndyka, który licytuje majątek. Jest za to Doradca Restrukturyzacyjny (w tej roli często występuję), który pomaga dłużnikowi dogadać się z wierzycielami.
Mechanizm jest prosty: idziemy do banków i firm pożyczkowych z propozycją. Mówimy im: "Słuchajcie, mam mieszkanie. Mogę ogłosić upadłość i wtedy syndyk je sprzeda, ale to potrwa lata, a wy dostaniecie pieniądze pomniejszone o koszty egzekucji. Zamiast tego proponuję wam układ: spłacę wam 70% długu w ratach przez 5 lat, ale wy umarzacie resztę, rezygnujecie z odsetek i – co najważniejsze – zostawiacie moje mieszkanie w spokoju".
Dlaczego wierzyciele się na to godzą?
Z mojego doświadczenia wynika, że banki to instytucje pragmatyczne. Nie zależy im na przejmowaniu mieszkań i bujaniu się z ich sprzedażą. Wolą pewny, comiesięczny przelew, nawet jeśli finalnie odzyskają nieco mniej niż 100% długu. Kluczem jest tu "test prywatnego wierzyciela" – musimy udowodnić w propozycjach układowych, że na ugodzie wyjdą lepiej (lub szybciej odzyskają gotówkę) niż na ewentualnej upadłości i egzekucji komorniczej.
Koszt kompromisu
Ugoda konsumencka nie jest jednak dla każdego. To rozwiązanie "premium". W upadłości często płacisz mało albo wcale. W układzie musisz płacić raty. I to solidne raty. Jeśli pani Anna chce ocalić mieszkanie, musi być gotowa na to, że przez kolejne 5 lat będzie żyła skromnie, oddając znaczną część pensji na spłatę układu.
Dlatego ugodę rekomenduję klientom, którzy mają stabilne dochody. Jeśli zarabiasz najniższą krajową, układ może się nie udać, bo po prostu nie będzie Cię stać na propozycję, która zadowoli wierzycieli. Ale jeśli zarabiasz przyzwoicie, a pętla zadłużenia wynika z nagromadzenia rat, których suma przekracza Twoje możliwości – układ pozwala rozłożyć to na nowo, zatrzymać odsetki i ochronić dorobek życia.
Podsumowując: Jeśli nie masz nic, upadłość jest zazwyczaj najlepszą i najtańszą drogą do wolności. Ale jeśli masz dom, działkę czy samochód, który jest Ci niezbędny do pracy – ugoda konsumencka jest jedynym sposobem, by pozbyć się długów, nie tracąc przy tym wszystkiego, na co pracowałeś latami.